Welke rol spelen journalisten

10 juni 2007, Vlaanderen kleurt oranje en Wallonië voornamelijk blauw. Welke kleur moet België nu krijgen? De bijdrage van politieke journalisten (zowel die voor de geschreven als voor de audiovisuele pers werken) kan je op zijn minst verdienstelijk noemen. Er werd heel sterk de nadruk gelegd op de moeilijkheden die gepaard gaan met de vorming van een meerderheid. Willen de heren politici een staatshervorming of niet? De nuances die hiervoor noodzakelijk zijn (2/3 meerderheid, geen belangenconflicten,..) werden uitvoerig door diverse media besproken. Mogelijke regeringsformules werden besproken, standpunten van mogelijke deelnemers aan de macht kwamen uitvoerig aan bod en men bleef kritisch tegenover verkiezingsbeloftes die politici wel eens ‘vergaten’. De geïnteresseerde kiezer bleef betrokken bij dit gebeuren want in elk journaal of elke krant kwam de materie ter sprake. Ook een aantal andere dossiers genoten (soms zijdelings) voldoende aandacht. De vijf minuten politieke moed die nodig was om BHV te splitsen was heel gespierde taal en als je het communautaire programma van CD&V (toen nog met NV-A) bekijkt waarmee ze naar de kiezer trokken dan kan je er niet omheen dat de verwachtingen bij de kiezer heel hoog lagen. Ook de benoeming van de drie burgemeesters in de Brusselse randgemeenten Kraainem, Wezembeek – Oppem en Linkebeek werd veelvuldig aangehaald. Opmerkelijk hierin is wel het verschil in berichtgeving tussen de twee grootste taalgemeenschappen. In Vlaanderen hamerde men steeds op een overtreding van de taalwetgeving door de “burgemeesters zonder sjerp”. In Franstalig België schreven zowel Le Soir als La Libre Belgique (25 november 2008) vanuit het perspectief van het drietal  ‘Un déni de démocratie’. Zij trokken naar de Raad van Europa en in een aanbeveling keuren zij de handelswijze van de Vlaamse regering af. In een opiniestuk in De Morgen op 4 december 2008 bewijst Douglas De Coninck (journalist) de meerwaarde van dit genre:

‘Als protest tegen de in hun ogen pesterige rondzendbrief verstuurden de burgemeesters de oproepingsbrieven volgens taalaanhorigheid. Franstaligen kregen daardoor een Franstalige brief, Nederlandstaligen een Nederlandstalige. In strijd met de taalwet en de brief- Peeters, zeker, maar het is niet zo dat er uitsluitend Franstalige oproepingsbrieven werden verstuurd.’

Dit is debat, kritisch nadenken, .. kortom de meerwaarde die iedere journalistieke bijdrage kan leveren. Heel even was het echt spannend toen Waalse politici de onderhandeling over een komende staatshervorming afhankelijk wilden stellen van de benoeming van de burgemeesters. Maar ook politici weten dat perceptie het sleutelwoord is voor een geslaagd politiek nummer. Eerst voor De Decker, maar later ook voor Di Rupo en Reynders, hoefde het ene niet langer verband te houden met het andere.  

Tot zover deze korte terugblik op de politieke berichtgeving na de federale verkiezingen in 2007. Heel fragmentarisch, dat besef ik wel, maar ik kan niet anders dan diegenen te bedanken die het hun plicht vonden om dit op een heldere en verstaanbare manier duidelijk te maken. Vroeger kreeg een ietwat te kritische journalist af te rekenen met ‘geen commentaar’. Nu wordt hij echter overstelpt met informatie en het blijft dan ook voor iedere individuele journalist een enorme uitdaging om net die zaken onder de aandacht te brengen die de grootste maatschappelijke relevantie hebben.

Alternatieve denkpistes

De vraag die zich vanuit dit perspectief dan ook stelt is moeilijk te beantwoorden. Ondanks de vele inspanningen van zowel politici, managers, journalisten en academici bestaat er geen eensgezindheid over de basisvraag van dit debat. Wat is de betekenis van een krant of welke zou die moeten zijn. Moet een Vlaamse overheid geld geven aan krantengroepen waarvan de eigenaars zelf jaarlijks langs de kassa passeren? Of kunnen zij niet beter investeren in het journalistieke eindproduct? De gevolgen van de huidige organisatie van het Vlaamse medialandschap (exclusief VRT, al hebben sommige boodschappen van ‘algemeen nut’ veel weg van reclame in de oorspronkelijke betekenis van het woord) zijn pervers. Veel lezers betekent veel adverteerders, dat is de logica zelve. Krantenuitgevers moeten mee in de ratrace om  spectaculaire oplagecijfers te kunnen voorleggen aan potentiële adverteerders. Tot op heden lijkt het alsof niemand eens heeft nagedacht om die logica onderuit te halen. Het begint stilaan te dagen: nieuwe businessmodellen, onafhankelijke fondsen, … dit is een weg die men kan inslaan wil men de geloofwaardigheid van het journalistieke métier hoog houden. Maar zoals steeds, wie neemt initiatief? Uit een (informeel) gesprek met Ides Debruyne, algemeen directeur van het Fonds Pascal Decroos, kon ik opmaken dat sommige wel proberen:

Ik klop al jaren op dezelfde nagel: alternatieve businessmodellen en financiering, meer opleidingen, gebruik maken van journalistieke  internationale netwerken, gebruik maken van openbaarheidswetgeving (WOB) en Computer Assisted Reporting, zelf eigen media opzetten (in kleine groepen) rond specifieke thema’s en specialisaties, internationaal gaan en dan in het bijzonder rond Europa. Het Fonds probeert langs zoveel mogelijk kanalen te pushen.’.

Als Kris Peeters voor het Vlaams parlement de nood aan een kritische en pluriforme geschreven pers onderstreept kan hij maar beter zorgen dat het overlegplatform tussen de vlaamse overheid en de media- en reclamesector, Flanders Media, geen lege doos blijft. Om de objectiviteit te garanderen wijzen sommige parlementsleden (en ook een hoofdredacteur van een Vlaamse krant) directe overheidssteun van de hand. Carl Decaluwé, parlementslid van de CD&V in de Vlaamse overheid, merkt terecht op dat dit een non-argument is, alsof journalisten zich zomaar laten muilkorven! Nu ja, iedereen heeft het recht om eens extra hard en heel kort door een bocht te scheuren!

Dit debat is zowel een vloek als een zegen voor elke student journalistiek. Het is namelijk in deze context dat wij tegen het einde van dit academiejaar op zoek mogen naar een job. Het is evenzeer een zegen want diezelfde context is een uitnodiging om na te denken over actuele aspecten van de journalistiek. Dat is toch wat ik probeer te doen, u toch ook?

Als ik de recente ontwikkelingen bij een aantal socialistische partijen bekijk, is het opvallend hoe het conformisme opnieuw schering en inslag blijkt. Ondanks een wereldwijde financiële crisis slagen zij er maar niet in om constructief na te denken over een maatschappelijk project. Veel liever vervallen zij in een bizarre mengeling van xenomanie en literaire beslommeringen: het kapitalisme werd dood verklaard en tot op heden ontging mij iedere poging om een valabel alternatief te formuleren. Binnen het kartel sp.a/VlaamsProgressieven rommelt het al sinds de verkiezingsnederlaag van 10 juni 2007. Ook bij de Franse PS zit het er bovenarms op, na de voorzittersverkiezingen van vrijdag 21 november beschuldigde Ségolène Royal haar tegenstanders van fraude.

Geysen een volleerd salonsocialist

Caroline Gennez verving in oktober 2007 Johan Van de Lanotte als voorzitter van de sp.a. ‘Ik wil een voorzitter zijn van een socialistische partij die leeft, debatteert en na discussie de rangen sluit.’, aldus Gennez na het partijcongres in Antwerpen. Na acht jaar paars moest de partij zich een ander profiel aanmeten, eentje dat gestoeld was op de verzuchtingen van de gewone man in de straat. In tegenstelling tot sp.a-rood hebben de socialisten van Gennez hier kansen laten liggen toen de eerste gevolgen van de financiële crisis aan de oppervlakte kwamen. Eric De Bruyn, tegenkandidaat van Gennez bij de voorzittersverkiezingen, spreekt in een interview met Knack zijn bezorgdheid uit over de toekomst van de partij:

De partijtop zegt mij dat ik een sp.a-lid ben zoals alle andere. Zowel rond mij als rond de anderen van sp.a-Rood hebben ze een cordon sanitaire geïnstalleerd. Maar als je ziet hoeveel mensen wij allemaal vertegenwoordigen, dreigt de partijtop een cordon rond zichzelf te creëren. Ze heeft geen voeling meer met wat er aan de basis leeft.

Het lijkt me nogal evident dat de linkerzijde een politiek voordeel kan halen uit de huidige crisis, maar dit doe je niet door met een beschuldigende vinger naar het kapitalisme te wijzen. Ook de arbeiders van vandaag zijn in hun dagdagelijkse overlevingsstrijd vervuld van de geneugten van het kapitalisme. Stellen dat het kapitalisme dood is, zou pas echt getuigen van de voeling te verliezen met de basis. Sunder Katwala, algemeen secretaris van de Fabian society, merkt in een interview met Knack op dat linkse partijen vergeten zijn hoe ze politiek moeten bedrijven:

Je hebt een sociaaldemocratie van het hoofd en het hart nodig… De financiële crisis biedt de kans om een paar sociaaldemocratische waarheden in herinnering te brengen.

Als klap op de vuurpijl werden de onkostennota’s van de VRT onder het bewind van Tony Mary in de pers bekend gemaakt. Uit het rapport van het Rekenhof bleek dat de VRT-top kwistig was in zijn uitgaven. In de periode dat Betina Geysen nog een topfunctie had binnen de VRT werd alvast niet bespaard op restaurant- en hotelkosten voor directieleden. In het belang van de partij besliste Geysen om als voorzitter een stap opzij te doen. Ze wou dat die negatieve berichtgeving in geen enkel opzicht schade zou toebrengen aan de partij waar ze zich zo voor inzet.

Catfight tussen Royal en Aubry

Ook bij de Franse PS bereikt de crisis een nieuw hoogtepunt. Bij de verkiezingen voor het voorzitterschap van het voorbije weekend moest Ségolène Royal nipt de duimen leggen voor Martine Aubry. Een zoveelste interne ruzie dringt zich ook hier op. Royal nam het niet dat haar belangrijkste tegenstander met 42 stemmen voorsprong de overwinning opeiste. Toeval bestaat niet, moet Ségolène gedacht hebben, want in de stad waar Aubry burgemeester is (Rijsel) zouden tijdens de tweede stemronde plots 25% meer kiezers geweest zijn. Ook in het stadje Blaye werden vreemde vaststellingen gedaan, daar stonden 93 kiezers genoteerd terwijl er in feite maar 63 waren ingeschreven.

Men zou op z’n minst het dubieuze karakter van deze gang van zaken moeten onderstrepen, maar voor Aubry kan er geen sprake zijn van nieuwe verkiezingen. Hiermee reageerde ze op het pleidooi van Royal die opriep tot een nieuwe stemmingsronde. Opnieuw een pijnlijk voorval waarmee de PS opnieuw op een negatieve manier in het nieuws kwam.

Een constructieve samenwerking tussen sociaaldemocratische partners gebaseerd op een interne dialoog? Aan de hand van deze incidentele voorvallen uit de actualiteit lijkt het wel of we opnieuw een aantal holle woorden mogen toevoegen aan onze checklist. Het is inderdaad een mooie uitdaging om mee te werken aan het uittekenen van de krijtlijnen van een samenleving. Maar als persoonlijk succes of eigen behoeftes belangrijker zijn dan een sociale realiteit kunnen deze hoofdrolspelers misschien beter op zoek gaan naar een ander tijdverdrijf. Op die manier kunnen politieke berichtgevers hun aandacht blijven vestigen op belangrijker zaken.

Noot toegevoegd op 26 novemeber.

gisterenavond heeft de geschillencommissie van de PS Aubry officieel tot winnaar van de voorzittersverkiezingen uitgeroepen. Ze haalde uiteindelijk 102 stemmen meer dan Royal. In Le Monde stelt politicoloog Pascal Perrineau dat Nicolas Sarkozy de echte winnaar is. De interne ruzies binnen de PS hebben ervoor gezorgd dat de president zijn geloofwaardigheid kon herstellen. Laat dat nu net de man zijn die reclame op de openbare zender wil verbieden wat hem in staat zou stellen zich meer met de programmering bezig te houden.

De gebroeders Deborsu.

Elke zondag tijdens “De zevende dag” neemt één van de broers Deborsu even de tijd om de Vlaamse kijker te informeren over de actualiteit in Franstalig België. Een nieuwe vorm van politieke correctheid voor de één, een verzelfstandiging van emancipatorische politiek voor de ander. Smaken verschillen, hiermee trap ik een open deur in, maar wat mij vooral opvalt is het verschil in journalistieke cultuur in beide landsdelen.

Huidig mediaklimaat.

De RTBF lijkt hierin het voortouw te nemen. Wanneer we de federale verkiezingen van juni 2007 als vertrekpunt nemen, kunnen we een aantal reportages aanstippen die bij vele Vlaamse media met argusogen werden bekeken. Iedereen herinnert zich wel de nepreportage waarin Vlaanderen zijn onafhankelijkheid uitriep. Of Yves Leterme die gevraagd wordt om de Brabançonne aan te heffen en dit als volgt doet: “Allons enfants de la Patrie, le jour de gloire est arrivé!”. Aan Vlaamse zijde blijft men vasthouden aan de beproefde en vooral gesmaakte recepten als Ter Zake, Koppen en andere Zevende Dagen. Op een wel heel systematische en overzichtelijke manier worden een aantal thema’s aaneen gepraat door een nieuwsanker. Dit is een voor mij objectieve vaststelling waar ik geenszins een waardeoordeel de wereld instuur.

Uit een interview met Het Nieuwsblad blijkt dat Leterme daar wel anders over nadenkt: “Het is wel zeer jammer hoe bijvoorbeeld de RTBF diaboliseert.”. Daarop reageerde de top van de RTBF en stelden ze voor om samen met de eerste minister een constructieve dialoog te houden.      

Dag Vlaanderen.

In hun rubriek “Dag Vlaanderen” laten Christophe en Frederic hun licht schijnen op een aantal gebeurtenissen over de taalgrens. En zo gebeurde dit dus ook vandaag: een aantal chinezen die tijdens de wedstrijd Olympic Charlerleroi–Club Luik nogal vaak telefoneerden wekten de interesse bij de speurders van het parket. De vroegere voorzitter van Standard Luik, Jan Wauters, werd voor fraude veroordeelt. De voorzitter van eersteklasser Tubeke, Louis Derwa , die uit protest tegen de racistische zangkoren van een aantal Genk- supporters het veld betrad. En ook de afwezigheid van parlementsleden in hun hoedanigheid als vertegenwoordiger van het volk werd aan de kaak gesteld.

Op een luchtige en verhelderende manier maken we inderdaad kennis met wat over de taalgrens leeft. Met de nodige zin voor zelfrelativering en een gezond zelfbewustzijn leren we alvast iets meer over de aanpak van (politiek) nieuws. Ik weet ook wel dat ik geen appelen met peren moet vergelijken, maar ik wens gewoon het belang van dit initiatief te onderstrepen. Wat kennen de leden van de beide gemeenschappen nog van elkaar? Bitter weinig natuurlijk, want twee verschillende mediasystemen bedienen twee verschillende publieke opinies. Nu misschien onze Waalse landgenoten overtuigen van de relevantie van programma’s zoals we in Vlaanderen in overvloed kennen (Villa politica, Ter Zake, …).

Zo verging het dus ook de voorbije weken. Aan de orde van de dag waren enerzijds de beleidsverklaring van onze primus inter pares en anderzijds de financiële crisis en haar implicaties voor het bankwezen. Zoals u wel weet heeft de Federale overheid ernstige financiële beloftes gemaakt om het spaargeld van de klanten van Fortis en Dexia te verzekeren. In het geval van Ethias beslisten zowel de federale, de Vlaamse als de Waalse regering een gezamenlijke participatie te nemen van anderhalf miljard euro via een nieuw opgerichte overkoepelende holding Ethias Finance. Als we de regeringspartijen mogen geloven zijn de tegoeden van “de kleine spaarder” verzekerd en lijkt de begroting, in een moeilijk economisch klimaat, op een evenwicht af te stevenen. De oppositie zag z’n kans echter schoon om in de tegenaanval te gaan.

Oppositie aan het woord.

In een summier overzicht komt het hierop neer. Gerolf Annemans, als fractieleider van Vlaams Belang, uitte zijn ongenoegen over de nieuwe begroting: “Begrotingsgewijs had u net zo goed Verhofstad IV kunnen zijn geweest; lijken uit de kast, overschatte of gemanipuleerde parameters, doorschuifoperaties, bedragen boeken op kosten van de regio’s zonder dat u weet of die betaald zullen worden…”. Jean-Marie Dedecker gaf aan, in een overigens weinig onthullend kwartiertje geschiedenisles, waarom zijn partij de noodzaak van een parlementaire onderzoekscommissie onderstreept. Volgens Jan Jambon is de CD&V in hetzelfde bedje ziek als de voorgaande paarse regeringen dat waren tijdens de vorige twee regeerperiodes. Peter Van Velthoven beschuldigt de premier ervan dat hij zich steeds wil indekken en voert aan dat hij zich laat bedienen van dubbelzinnig taalgebruik: “ …u neemt steeds het woord economische recessie in de mond … en u spreekt van een economische groei van 1,2 procent.”.

Voor geanimeerde verslagen van de parlementaire werkzaamheden kan de geïnteresseerde lezer steeds terecht op de website van zowel de Vlaamse als de Federale overheid. Als kers op de taart kan u via deze link de verschillende programma’s (in verkorte weergave) herbekijken.

Betekenis van het programma.

Gemiddeld kijken zo’n 57.000 mensen naar het programma met pieken van 11.000 tot 93.000. Een speciale uitzending van Villa politica in de periode van de eenzijdige splitsing van BHV in de commissie Binnenlandse zaken haalde maar liefst 277.000 kijkers. Gelet op het tijdstip van de rechtstreekse uitzendingen kunnen we moeilijk anders dan spreken van een verregaande interesse bij de Vlaamse kijker. Dit kan ook zeker een argument zijn in de hele polemiek rond de desinteresse in politiek nieuws bij de burger. Aan de overzijde van de taalgrens kent Villa Politica zijn gelijke niet. Media mogen dan wel een bevoegdheid voor de gemeenschappen zijn, toch lijkt het me niet onverstandig om met deze kennis eens na te denken over een eventuele Waalse variant. Het is ook mijn persoonlijke overtuiging dat, mede dankzij dit soort programma’s, mensen zich een beeld kunnen vormen over de inhoudelijke invulling van een aantal prangende beleidsvraagstukken. Geheel in de lijn van de Code voor journalistieke beginselen wordt een onderscheid gemaakt tussen informatie en commentaar. Dat men ook respect heeft voor de verscheidenheid van opinie blijkt uit de gevarieerde keuze van de gesprekspartners in de wandelgangen.

Natuurlijk weten politici dat zij gefilmd worden (je moet maar eens letten op de handjes voor de mond wanneer zij een telefoongesprek voeren) maar dit veronderstelt niet noodzakelijk perverse neveneffecten. Zowel de kijker als de presentatrice kunnen die nuance wel maken en bij de vorming van een opinie (of vragen in het geval van Linda De Win) zal dit steeds in rekening worden gebracht. Bovendien kunnen vaste kijkers ook opmerken wie steevast aanwezig is bij de debatten, wat op zich een positief effect kan hebben op de aanwezigheid van parlementsleden.

Dat ook de federale wetgever met deze materie begaan was bleek uit de wet van 18 juli 1985. De bedoeling van deze wet was om bij de berichtgeving over peilingen de publieke opinie te beschermen tegen eenzijdige interpretaties en hen te omringen met een aureool van kwaliteit en betrouwbaarheid. Het Europees Hof achtte deze wet een niet noodzakelijke maatregel in een democratische samenleving en vooral artikel 5 van de omstreden wet werd met de vinger gewezen. Sinds 21 juni 1991 is het in België opnieuw toegelaten om via de massamedia te berichten over het te verwachten kiesgedrag van stemgerechtigden. Bovendien werd een instantie aangeduid die erop moest toezien dat polls voldoen aan de criteria zoals zij door de wetgever werden omschreven.

Wanneer die peilingen volgens de regels van de kunst worden uitgevoerd zullen weinig wetenschappers zich vragen stellen bij de gebruikte methodologie. Maar daar wringt nogal vaak het schoentje. De basisidee van statistische inductie houdt in dat men op basis van een steekproef uitspraken wil doen over een ganse populatie. In het kader van kiesintenties is dit een uitermate geschikt meetinstrument, temeer omdat het om tal van redenen (budget, tijd, de bereidheid van respondenten om mee te werken, …) onmogelijk is om iedereen te bevragen.

Het doel van een politieke opiniepeiling is steeds om te zoeken naar ‘wie aan het winnen is?’, en de inhoudelijke standpunten van partijen (en individuele kandidaten) worden naar de achtergrond verschoven. In Media and Technology stelt Jay Rosen dat deze vorm van journalistiek (horse race- journalism) de wezenlijke opdracht van journalisten doet ineenkrimpen tot de gedaante van een platgetrapt pantoffeldiertje.

Focusing on the race advertises the political innocence of the press because “who’s gonna win?” is not an ideological question. By asking it you reaffirm that yours is not an ideological profession.

De taak van politieke journalisten is steeds om een genuanceerd beeld te schetsen van welke de standpunten zijn van partijen (en bij uitbereiding individuele kandidaten) over die onderwerpen die de nodige aandacht verdienen. Welke maatregelen zullen zij nemen om tegemoet te komen aan een dalende koopkracht, wat met de hoogoplopende energiefacturen,  hoe zullen zij omgaan met gedupeerde spaarders, waarom is een regionalisering van de arbeidsmarkt noodzakelijk, … ? Dit zijn maar enkele vragen die spontaan de kop opsteken wanneer ik enkele ogenblikken de tijd neem om over actuele maatschappelijke aspecten na te denken. Een goed geargumenteerd antwoord op deze vragen kan de burger helpen om te bepalen aan welke kandidaat hij z’n steun zal geven bij nakende verkiezingen. Zo’n peiling kan wel interessant zijn voor journalisten want de vragen die zij aan een politieke woordvoerder stellen, kunnen voortvloeien uit de resultaten ervan. Voorwaarde is echter wel dat de betrokken journalist over voldoende statistische kennis beschikt. Ondanks het gemak waarmee journalisten zich van deze tools laten bedienen kan ook dit geen reden zijn om de resultaten ervan breed in de pers uit te smeren. Komt daar nog eens bij dat men moeilijk van de burger kan verwachten dat hij het wetenschappelijke jargon terdege volledig onder de knie heeft.

Kortom, opiniepeilingen zijn een leuk speeltje en zullen altijd wel met een interessant nieuwtje komen aandraven, maar de meerwaarde ervan in het maatschappelijk debat is mij tot op heden geheel onbekend. Het is en blijft een momentopname die, gelet op de wisselvalligheid van ons politieke klimaat, steeds vatbaar is voor verschillende interpretaties. De beslissing van de kiezer in het kieshokje daarentegen is finaal, althans tot een volgende politieke hoogdag.

Een mooi voorbeeld in dit verband is het verhaal van Pol Van Den Driessche. Eerst werkte hij als wetstraat- journalist voor De Standaard en Het Nieuwsblad, later ging hij aan de slag als politiek commentator en hoofdredacteur voor de commerciële televisiezender VTM. In juni 2007 besliste hij, na een voorstel van huidig premier Yves Leterme, om lid te worden van de toenmalige CD&V/N-VA (op dinsdag 23 september beslisten beide coalitiepartners om hun kartelformule stop te zetten). Toen op 14 april 2007 een dubbelinterview met Anne Delvaux in De Standaard gepubliceerd werd beklemtoonde hij de motivatie van zijn overstap: ‘Iets concreets realiseren, dingen in beweging brengen, dat is mijn grote hoop’. Als afscheid aan de journalistiek heeft Van Den Driessche zijn ervaringen en memoires neergeschreven in ‘Overleven in de wetstraat’. Hierin vertelt hij, zonder een blad voor de mond te nemen, over de relaties tussen journalisten en politici; waar en hoe ze contact opnemen met elkaar, welke de gangbare en ongeschreven normen zijn,… Kortom, een uitnodiging aan toekomstige politieke journalisten om van naderbij kennis te maken met hoe contacten tussen beide partijen verlopen. Dat niet iedereen hoog oploopt met deze nalatenschap blijkt wanneer we de blog van Achille van den Branden erop nalezen.  

In Vlaanderen (en mits uw toestemming België) zijn die gevallen echter niet langer op één hand te tellen, zo hadden we bijvoorbeeld Dirk Sterkx die in 1999 verkozen werd voor het Europees Parlement of Ivo Bellet die bij de verkiezingen in 2004 intekende op de lijst van de CD&V. Voor een mooi overzicht hiervan kan je terecht in het handboek Media-activisme. 

In tegenstelling tot wat u zou kunnen verwachten sta ik positief tegenover vele van deze voorvallen, mits aan een aantal voorwaarden is voldaan. Wanneer ik zonet politieke journalisten omschreef als “bevoorrechte getuigen” geldt dit in een aantal opzichten. Als journalist schipper je constant tussen de bevolking enerzijds en de politieke wereld anderzijds.  Je bevind je met andere woorden in de ideale positie om na te denken over datgene wat in een samenleving moet veranderen. Dit kan enkel en alleen maar wanneer een individuele journalist zich door zijn zintuigen laat leiden. Een samenleving moet je proeven, voelen en vooral zien wat er allemaal echt gebeurt. Een doorwinterd journalist kan deze tonnen aan ervaring, evenals een kritische instelling, meebrengen binnen een nieuwe (politieke) werkomgeving, althans dit lijkt me wenselijk. Op die manier kunnen zowel het ganse politieke veld als de ganse maatschappij daar wel bij varen. Een pleidooi dus voor een verregaande ontwikkeling van journalistieke basisvaardigheden in de politieke wereld.

Net zoals bij journalisten eisen de burgers ook van politici dat zij op maatschappelijk vlak zeer geëngageerd zijn. Het grootste verschil tussen beiden situeert zich rond het begrip objectiviteit. Volgens de code van journalistieke beginselen moeten journalisten bij de berichtgeving steeds een aantal zaken voor ogen houden. In een democratie dient men met het principe van pluralisme steeds rekening te houden. Verschillende meningen moeten dus aan bod kunnen komen zodat de mediagebruiker (lees de kiezer) een gefundeerde mening kan vormen. Een politicus kenmerkt zich door een normatief discours over de dingen die ons, burgers, allen aanbelangen. Hierin kan hij zich zonder meer van zijn tegenstanders onderscheiden door er genadeloos op in te hakken. Ik stel me dan ook de vraag of het niet eerder een stap terug is dan een opstap wanneer een journalist zich waagt aan een politiek mandaat?

In het kader van mijn Masteropleiding Journalistiek aan de Universiteit Gent kreeg ik de opdracht om een professionele blog bij te houden over een onderwerp dat verband houdt met een actueel aspect van de journalistiek. Massamedia zijn in onze huidige samenleving niet meer weg te denken, en het aandeel politiek nieuws wordt niet in geringe mate bepaald door frappante gebeurtenissen die zich aan deze hoogste maatschappelijke echelons afspelen.

De vraag rijst dan ook naar de rol van journalisten in het maatschappelijk debat en welke hun functies zijn die daaruit kunnen worden afgeleid. Wanneer we de klemtoon leggen op de handelingen van individuele journalisten zou er sprake kunnen zijn van een conflict. Enerzijds moet de journalist zich schikken in zijn rol als werknemer in de hiërarchische structuur van een mediabedrijf. Hierin zal hij zich vooral laten leiden door de logica van het nieuwsproductieproces en aldus doen wat men van hem verwacht. Anderzijds speelt de journalist ook zijn rol als intellectueel die ervan overtuigd kan zijn dat voor hem een kritische taak is weggelegd. Wanneer die persoonlijke opvatting indruist tegen de gevestigde opvattingen binnen een organisatie kan de journalist dit als een beknotting van zijn intellectuele capaciteiten ervaren.

Deze invalshoek zal me toestaan om stil te staan bij die individuele gevallen waarvan ikzelf vind dat een kritische reflectie over de rol van journalisten zich opdringt.

Een blog onderscheidt zich van anonieme fora in haar aansprakelijkheid. Alles wat ik hier uiteen zal zetten zal het resultaat zijn van een individuele denkoefening die gebaseerd is op andere relevante online informatie. Ik neem me dan ook voor om steeds te verwijzen naar die publicaties die aanleiding hebben gegeven tot wat u hier kan lezen.